I
კლდეს შაეზღუდა ხეობა,
რაზეც მდინარე დიოდა, -
სალსა, ასპიტსა, დიდრონსა
ფერფლიც-კი არა სცვიოდა.
მდინარე უყეფს: “გზა მომეც,
კლდეო, გამიშვი წინაო;
აქ ქვა-ლოდებზე ხტომამა
ძალიან დამაშინაო...
მინდა, რომ ბარად ჩავიდე,
იქ მოვიპოვო ბინაო.
გამიშვი, შენი ჭირიმე,
აქ ყოფნა მომეწყინაო”.
და თან კლდის კალთას ეხვევა,
ხელ-ფეხს უკოცნის ზვიადსა,
ვით ბავშვი თავის დედასა,
ვედრებას ეტყვის ფრიადსა.
- “რას ამბობ, ცეტო? - კლდე ამბობს, -
სიტყვას რად ამბობ მცდარესა?
მე მოვკვდე, შენ-კი იტლინკო,
სად თქმულა, რომელ მხარესა?!
როგორ კარგი რამ მირჩია,
უყურებთ გასახარებსა!”
ათასჯერ სთხოვა მდინარემ,
ათასჯერ ქუდი უხადა,
მაგრამ კლდემ ისევ და ისევ
თავისი გამოუცხადა.
მდინარე მაინც არ ტყდება,
თუმც ცდა მიუდის ცუდადა,
მაინც კლდეს ეალერსება,
გადიქცა კატის კნუტადა.
კლდე შუბლს არ იხსნის, მაღლიდან
მდინარეს დასცქერს მრუდადა,
- არ შეიძლება, - ბუტბუტებს, -
თუნდა გაიჭრა ხუთადა.
სხვა გზა მოსძებნე, სხვა მხარეს,
ნუ ამეთრიე კუდადა!..
ეს სთველში მოხდა, როცაა
წყალთა და ბალახთ მცირობა...
მდინარე იმედს არ ჰკარგავს,
შეუდრკელია გმირობა!..
მძიმე რამ ზამთარი იქნა
იმ წელს, - ორ ადლზე დათოვა;
გაზაფხულს ზვავმა მდინარეს
უხვად სინესტე აწოვა:
ჯაგარ-აშლილი მოგრგვინავს,
მთა და ბარს აქცევს ქოთითა;
კლდეს აღარ ეალერსება,
კარზე მიუხტა შფოთითა;
უტევს, აღადრის გულ-მკერდსა,
ვით ვეფხვი თვის მსხვერპლს ტოტითა.
კლდეზე ტალღები ტყლაშუნობს,
თითქოსა სცემდენ შოლტითა!
კლდე წარბს არ იხრის, იძახის:
“აბა რას მიზამთ, მოდითა!”
მდინარეც უკან არ იხევს,
მორჭმული სალტა-კოტითა:
“გამიშვი, თორო დაგანგრევ!” -
თან დაჰკიჟინებს ხმიანად,
და თითო დაკვრა ლახტისა
სჩანს კლდისა დამაზიანად.
ერთი თვის შემდეგ კლდე ბორგავს
და აღარ ამბობს ჭკვიანად!
გაჰხუნებია საჩერნე,
ჯაჭვ-მუზარადი ხმლიანად;
ლამის რომ გმირი დამარცხდეს
და გახდეს ოხერ-ტიალად, -
იქცეს მის ტყლაპად, სათელლად,
მის ტალღთა დასაყიალად.

II
მეხუთე კვირა შესრულდა
კლდის და მდინარის ბრძოლისა,
და საქმე მოხდა საგრძნობი
ცისა და მიწის შორისა:
კლდისა მოისმა ქვითინი,
მედგრად გაისმა ჯახანი,
წყალმა მეორე მხარესა
კლდისას გაიღო ჩქაფანი,
და გაიჭიმა ხევზედა,
როგორც გუთანში ჭაპანი,
ქედსა ასწია ამაყად,
შეათამაშა ფაფარი;
დოსტოღრივ მიდის უშიშრად,
არა სჭირდება ჩაფარი,
ანგრევს, რაც უშლის მგზავრობას,
დალეწა ყველა საფარი.
ნიშს უგებს კლდეს და მისძახის:
“შენი ბიჭობა სად არი?!”
ახალის სანახავითა
გაოცებულა მთა-ბარი.
გალაღებული ჭალაზე
მაიზლაზნება მღერითა;
საამო სანახავია
გამარჯვებულის ფერითა.
ხარობენ ის და ქვეყანა
ერთმანერთისა ცქერითა...
წავიდა, გაივაკევა,
ჰრწყავს და უმღერის ველებსა,
თან ატრიალებს ტალღებსა,
ვით მოთამაშე ხელებსა.

(სიმღერა)

კიდევაც ვნახავ გაზაფხულს,
ყელ-მოღერებულს იასა,
სიკვდილის სიცოცხლედ მქცეველს,
იმის სიტურფეს ღვთიანსა,
ამწვანებულსა მთა-ბარსა,
დამწყაზრულს, ყვავილიანსა.
კიდევაც ვნახავ ცა სჭექდეს,
თოვლის წილ წვიმა ცვიოდეს,
ანოყივრებდეს მიწასა,
მდინარეები ხვიოდეს,
აღარვინ იტანჯებოდეს
და აღარც ვისა ჰშიოდეს;
სიმართლის გამარჯვებასა
მთაზე არწივი ჰყიოდეს;
მეც მას ბანს ვეუბნებოდე,
გული აღარა მტკიოდეს.
გუშინწინ ვნახე, გუშინაც,
გველი სწამლავდა იასა,
აშლიდა შხამსა და გესლსა,
ვერ კი აძლევდა ზიანსა.
დღეს ვხედავ, ია მთელია,
სუნნელოვანი, ნაზია,
ვუცქერ და ვამბობ იმასვე:
რა ტურფა, რა ლამაზია!
გველი დაღოღავს მუცლითა,
ახრჩობს ბოღმა და ბრაზია.
კიდევაც ვნახავ, უხვადა
ვარდნი, იანი ჰყვავოდენ.
ნაცარ-მტვრად იყვნენ ქცეულნი,
ვინაც გუშინა ზვაობდენ;
შხამის და გესლის მთესველნი
მოისპნენ, არარაობდენ,
ჩვენის სიკვდილის მსურველნი
ყორნები ვეღარ ჩხაოდენ!
დაჰბეროს სიცოცხლის სიომ
მომაკვდავს არე-მარესა,
გაუათასდეს სინათლე
ცაზე მზესა და მთვარესა,
უხვადა სძღვნიდენ წყალობას
ამ ჩვენს დაჩაგრულს მხარესა.
ჩვენც მსხვერპლნი ძალმომრეობის
ცრემლს აღარ ვღვრიდეთ მწარესა,
ჩიტების ტკბილი გალობა
ისმოდეს ყოველ მხარესა.
ვიხილავ სანატრელ სახეს,
რომ ამდგარიყოს მკვდრეთითა,
გვერდს ედგნენ მისნი ზვარაკნი,
გაფიცულები გვერდითა
ჭაბუკნი თავდადებულნი,
ტრფიალით მეტის-მეტითა,
ტანს უმშვენებდესთ წყლულები
ერთგულ მამულის შვილებსა,
ანგელოზები დაფნისას
გვირგვინს ადგამდენ გმირებსა.

მაღალ-ახადით გავხედავ,
სამოთხეს კარი ეღება:
ალავერდი სჩანს, კახეთი,
ჩემის სამშობლოს შვენება;
გულში ამოხდა ცისკარი,
ღამემ დაიწყო თენება.
მომინდა ძველის დროების,
გარდასრულ გმირთა ხსენება.
იმათ აჩრდილთან ლანდადა
მკლავებიც მომეჩვენება,
ხმლითა და ფარით შემკული,
მამულის მტერზე ტევება.
დავლიო შესანდობარი,
ოცნება მომეფერება.
სმით გავძეღ, მოგონება კი
გულს საუკუნოდ ენება.
რაზმი და რაზმი ფიქრების
გარს შემომერტყა ნისლადა,
აღარ მაცლიან ავწონო,
რაც მომივიდა ფიქრადა.
ტალღა აწვება ტალღასა,
ჩემს გულს იხდიან ბინადა,
ათას ნაწილად დაიჭრა
ერთად ნაგრძნობი წინადა.
თვალს ვერ ვაცილებ ბახტრიონს:
აყვანილი მყავ შვილადა,
ნატბევარია სისხლისა,
დღეს განისვენებს ტკბილადა;
ლუხუმ-ზეზვასებ ერთგული
მას ეყოლება ძვირადა!
ოცნება ბახტრიონისა
მონასტერშია მწირადა.
თვალს დავაყოლებ ალაზანს,
ქცეულსა ბევრჯელ სისხლადა,
ველს, ოქროს მტევნად წოდებულს,
აჰკიდებია კისრადა
გაღმა-გამოღმა სოფლები,
თავის სიცოცხლედ, იღბლადა.
ფილტვად აქვს კახეთს თელავი,
ხოლო სიღნაღი — ღვიძლადა,
პირის-პირ დაუყენებენ
კავკასიის ქედს ჯიბრადა
იმ თავის ციხე-გალავნებს,
ანაგებებსა მკვიდრადა.
ჩვენია ჩვენი ქვეყანა,
თუ ვის სხვას ერგო წილადა?
ქედ-დახრილნი ვართ, ბეჩავნი,
შთენილნი განაწბილადა.
წიწამურს, კიდით-კიდემდე
გართხმულს ალაზნის ველადა,
მე ვსახავ სული-წმინდადა,
მოფენილს კახთა მცველადა.
დღეს სად არიან, ვისაცა
ჩვენი დაღუპვა ეწადა?
რა ირგეს? — სხვა არაფერი,
მხეცები დარჩნენ მხეცადა!
ჩვენი ტანჯვის და ვაების
ალი აუშვეს ზეცადა.
ჩვენ ბევრი გვავნეს, თავის თავს
ვერ არგეს ერთი ბეწვადა.
რა დაჰრჩესთ ან დღევანდელებს
შემდეგში დასაკვეხადა!
დავცურავ ფიქრის ზღვაშია,
ტალღა პირში მცემს სილებსა,
ბედ-იღბლის ვერაგობაზე
ამაოდ ვაღრჭენ კბილებსა.
ავაყენებ კი ტირილით
გარდასრულ ქართვლის გმირებსა?
ხმალს ვინც იქნევდა, კვდებოდა
მკლავზე სისხლ-გადამდინარი,
ვინც ვერა სთმობდა მამულსა,
მტრის რაზმში ელვად მფრინავი,
“არ მოგცემთ ჩემსა სამშობლოს.”
ამირანის ხმით მგრგვინავი.
კვდებოდა პირზე ღიმილით
იმაზე მეტი ბევრადა,
რაც კახეთს მწვანე ამოვა
ტურფა ყვავილთან ერთადა
მაისის დამდეგებშია
მთა-მინდორ-ჭალა-ველადა.
დღეს გმირთა შესანდობარსა
მთები-ღა ჰსვამენ მაღლები,
რადგან კახეთში კახთათვის
დაცარიელდა მარნები.
ის მთები კავკასიისა, —
მკვდარი კახეთის ზღუდენი,
კვარცხლბეკი შავის ნისლების,
სად არწივთა აქვთ ბუდენი.
ჩემი ბავშვობის ოცნება —
ბარტყი — გაზარდა ორბადა,
უზარმაზარის მხრებითა,
კიდით-კიდემდე ზორბადა,
თავზე დაჰბრუნავს კახეთსა
გულმტკივნეული, მშობლადა.
და რომ არ იყოს ტანჯვითა
სულ მუდამ ისე ობლადა,
ალავერდს გიორგისა სთხოვს,
ბოდბეში — წმინდა ნინოსა,
რომ იმათ მეოხებითა
კახთ სხივი მოეფინოსა;
მეტი ისწრაფონ სწავლისკენ,
ნაკლებსა ჰსვამდენ ღვინოსა.