* * *

უწინ მთელი კახეთი, ამპირ – იმპირ, თუშეთით ნუხამდის, წყალს სჭერია, ერთი დიდი ზღვა ყოფილა აქ. ხალხს მაშინ მთებში უცხოვრია, მაგრამ წყალს არც იქ მიუცია საშველი. მაღლა–მაღლა ამოსულა, საცხოვრებლებს მთებშიც მისწვდებია. ცხოვრება გაჭირვებულა; აღარ დარჩენილა არც სახნავი არც სამკალი მიწები.
ხალხს უფიქრია, ასე როგორ იქნება? ასეთუ წავიდა საქმე, წყალი მაღლა მთებსაც დაფარავს, დაგვღუპავსო.
ამ წუხილისა და ვაიშუანის დროს ერთი მენახშირე წამომდგარა წინ, ხალხისათვის უთქვამს:
- შეყრილობას ჩემი გამარჯობა! მაღლა მთებში ნახშირს რომ ვწვავდი, ხშირად ზღვისათვის გადამიხედავს და შემიმჩნევია, რომ მისი წყალი არ დგას, ერთი მხრით მიიწევს, იქითკენ იწურება, გასასვლელს ეძებს. ჩემი ჭკუით, საჭიროა, ეს კარი ვუპოვოთ, გზა გავუჭრათ, წყალი გადავუშვათო.
- ეს ჩვენც გვიფიქრია, მაგრამ საქმეც ის არის, რომ კარის პოვნა არავის ძალუძსო! - უპასუხა ხალხმა.
- მე, აი რას გირჩევთ - კიდევ დაიწყო მენახშირემ - ერთი გოდორი კარგად გავხიზნოთ, ნახშირით ავავსოთ, წყალში ჩავაგდოთ. საითკენაც წყლის სავალია, იქითკენ წაიღებს, კარს მიაყენებს. ის ადგილი გავჭრათ, გავთხაროთ; წყალი თვითონ ჩააღმავებს თავის გასასვლელსო.
ხალხს მოეწონა მენახშირის რჩევა.
ნახშირით სავსე გოდორი წყალში ჩააგდეს.
გოდორი წყალმა პირზე მოიგდო, ატარა, ატარა, წაიღო იქ, სადაც დღეს ალაზნის კალაპოტია. იქ თუშეთით სიღნაღზე მისული მთა შეკრული ყოფილა. ნუხის მთებთან მოგროვებულა მთელი კახეთის ხალხი, გაუჭრიათ მთა, წყლისათვის გასასვლელი მიუციათ, გადაუშვიათ. წყალი დაძრულა, წასულა, გაწურულა, აგრე, რომ ალაზანში ჩაწურულა.
მერე აშენებულა ლამაზი, მშვენიერი კახეთი. აქაური ქართველების ცხოვრება აყვავებულა.


* * *

ერთდროს კახეთი ზღვას სჭერია. ბოჭორმის წმინდა გიორგის ჰყოლია ერთი კურატი,რომელიც დროდადრო იკარგებოდა ხოლმე და უკან დაბრუნებულს თურმე რქები ყოველთვის სისხლში ჰქონდა ამოსვრილი. შემდეგ შეიტყვეს,რომ კურატი ზღვის ნაპირზე მიდიოდა,ზღვიდან გველეშაპი გამოდიოდა და კურატს ებრძოდა. კურატი თავისას ცდილობდა ,მაგრამ გველეშაპის კანს ვერაფერს აკლებდა. მაშინ ადგნენ წმინდა გიორგის ყმები და კურატს რქებზე ალმასები აასხეს. კურატი ისევ გაემართა გველეშაპთან საომრად. გველეშაპიც გამოვიდა ზღვიდან და შეიბნენ.გველეშაპის კანმა ალმასებიანი რქების შეხებაზე დაჰკარგა წინანდელი თვისება. გველეშაპმა იგრნო ეს და შეშინებული ისე ძლიერად შეცურა ზღაში,რომ თავი ვეღარ შეიკავა და მთელი ძალით დაეჯახა იმ გორას,რიმელიც შირაქის ბოლოს, სადაც ახლა ალაზანი და იორი მიედინებიან,იყო გაჭიმული. ზღვა აბობოქრდა, გაანგრია გორა და კახეთი წყლისაგან გათავისუფლდა, გაშრა. ხალხი მაღლობებიდან ძირს ჩამოვიდა და დასახლდა იქ, სადაც ახლა ცხოვრობს.

ბ ო ჭ ო რ მ ა - სოფელი თიანეთის რაიონში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე. აქ შემონახულია X სუკუნის წმ.გიორგის ეკლესია.ბოჭორმის წმ.გიორგის ძალა განთქმულია მთელ აღმოსავლეთ საქართველოში. კ უ რ ა ტ ი - გაუხედნავი ხარი, რომელიც უღელში არ შებმულა,ასეთ ხარებს და მოზვერებს ხატს სწირავენ ხოლმე.

განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ ლეგენდების დიდ ნაწილში ღვინის შექმნას ქართველები სწორედ მამა ღმერთს უკავშირებენ.


ლეგენდა ღვინოზე

ღმერთი დედამიწაზე დაეძებდა ისეთ ადგილს, სადაც ვაზი უნდა გაეშენებინა. მრავალი ადგილი შეარჩია, მაგრამ საბოლოოდ არჩევანი ისეთ ადგილზე გააკეთა, სადაც დამარხული იყო ბულბულის, ლომისა და ღორის ძვლები. ასეთი ადგილი საქართველო აღმოჩნდა (არქეოლოგიური კვლევებით დასტურდება, რომ ევრაზიის აფრიკასთან მატერიკულად ერთიანობის პერიოდში საქართველოს ტერიტორიაზე ლომები მართლაც სახლობდნენ). როდესაც ღმერთმა ამ მიწაზე ვაზი დარგო, შემდეგ მოსავალი მოიწია, დაწურა და ღვინო გააკეთა, ღვინოს იმ სამი სულდგმულის თვისებები გამოჰყვა, რომელთა ძვლებზეც ვაზმა იხარა. როდესაც ადამიანი ცოტა ღვინოს სვამს, მისი საუბარი ხშირად ბულბულის გალობასავით საამო მოსასმენია. როდესაც ზომაზე ცოტა მეტს სვამს, ლომს ემსგავსება და ყოველგვარი წინააღმდეგობის დაძლევის ილუზია ექმნება. უკიდურესად გადათრობის შემთხვევაში კი, ადამიანი ემსგავსება ღორს, ნეტავი რატომ??


* * *

უხსოვარ დროს, როდესაც ღმერთი დედამიწაზე ცხოვრობდა, გადაწყვიტა, საიქიოდან გამოძევებული და შრომისაგან დაქანცული ადამიანების ცხოვრება უფრო საინტერესო გაეხადა. დაჯდა, იფიქრა, იფიქრა და ბოლოს გადაწყვიტა, ისეთი სასმელი შეექმნა, რომელიც კაცს მცირე ხნით, მაგრამ მაინც დააბრუნებდა სამოთხეში. თანამედროვე ენაზე რომ ვთქვათ, ღმერთმა ღვინო სამოთხის რამდენიმე საათიანი ილუზიის შემქმნელად გააკეთა. გააკეთა და ღვინის გასასინჯად ყველა ანგელოზი და ეშმაკიც მიიწვია. ღვინო ყველას მოეწონა. მათ შორის ეშმაკსაც. მაგრამ ეშმაკი რისი ეშმაკი იქნებოდა, ღმერთს რომ არ გაჯიბრებოდა. მანაც ბევრი იფიქრა და რაკი სხვა ვერაფერი მოიფიქრა, ადგა და ღმერთის მიერ გაკეთებული ღვინის ნარჩენებით, ანუ ჭაჭით, სხვა, უფრო მათრობელა და ძლიერი სასმელი - არაყი გააკეთა. მერე ამ სასმელის გასასინჯად ღმერთი მიიწვია. მივიდა ღმერთი, დალია ერთი ჭიქა, მეორე, მესამე და მეოთხეც რომ დალია, ეშმაკს უთხრა: "ვინც არაყი დალიოს, სამ ჭიქამდე ჩემსკენ იყოს, სამი ჭიქის მერე კი შენთვის დამითმიაო. თიანეთში მოხუცები ახლაც კი როცა არაყს სვამენ, მეოთხე ჭიქას "საეშმაკოს" ეძახიან და ცდილობენ, რაც შეიძლება მალე გადავიდნენ მეხუთე ჭიქაზე.


* * *

ლეგენდას კავკასიონზე მიჯაჭვულ ამირანზე მთელ მსოფლიოში მრავალი ინტერპრეტაცია აქვს, მაგრამ სვანეთში ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ინტერპრეტაციას მოისმენთ. სვანეთში არსებობს ერთი ძალიან პატარა მთა, რომელიც მეტად უცნაური ფორმისაა და იმერულ მოგრძო ჭურს ჰგავს. სვანური ლეგენდის მიხედვით, ზევსმა ამირანი (პრომეთე) როდესაც დასაჯა, ბოლომდე მაინც არ გასწირა და სწორედ ამ კლდეზე მიაჯაჭვა. ეს კლდე იყო ღვინით სავსე უზარმაზარი ჭური, რომელიც მუდამჟამს ღვინით იყო სავსე და ამირანი ასწლეულების მანძილზე ამ უზარმაზარი ქვევრიდან მწვეთავი ღვინის წვეთებით საზრდოობდა. ეს მთა-ჭურის ლეგენდა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ საქართველოში ღვინის დაყენების ტრადიცია უძველესია.

ეს ადგილი თურმე ვინმე გიგო ვახვახიშვილს ეკუთვნოდა და სახელწოდებაც აქედან მოდის - გიგოს გორა. აი, რას მოგვითხრობს ლეგენდა: მეფე ერეკლეს ერთ-ერთ ქალიშვილს - ნინოს - განთქმულს სილამაზითა და გულკეთილობით - გლეხის ბიჭი შეჰყვარებია, ვაჟიც სიყვარულით პასუხობდა მის გრძნობას. ერეკლე მეფეს კი მისი გათხოვება თავადიშვილზე გადაუწყვეტია. ეს ამბავი შეყვარებული ახალგაზრდებისათვის თავზარდამცემი ყოფილა, მაგრამ, ცხადია, წინააღმდეგობა ვერ გაუბედიათ. როდესაც მეფის გადაწყვეტით ქალის ნიშნობა გამოცხადებულა, სწორედ იმ დღეს ვაჟს საწამლავი დაულევია და თავი მოუკლავს. ქალმა სატრფოს სიკვდილის ამბავი რომ შეიტყო, თურმე მამისთვის უთხოვია, რომ მის სახელზე პატარა ეკლესია აეგო - მამამ თხოვნა შეუსრულა. როდესაც ნინომ აგებული ეკლესია იხილა, აღმოჩნდა, რომ ეკლესია ზუსტად იმ ადგილას აღმართულიყო, სადაც შეყვარებულები ხვდებოდნენ ერთმანეთს…

ასე დარჩა ეს ეკლესია ერთი ლამაზი, უიღბლო სიყვარულის ნიშნად. გიგოს გორაზე ძველი ეკლესიის ადგილას გასულ საუკუნეში ააგეს წმინდა ნინოს სახელობის ახალი პატარა ეკლესია.